جهاد(2)

---

حدیث :
17 - محمد بن على بن الحسین باسناده الى وصیه امیرالمؤمنین علیه السلام لولده محمد به الحنفیه انه قال : یا بنى لاتقل ما لا تعلم بل لا تقل كل ما تعلم فان الله قد فرض على جوارحك كلها فرائض یحتج بها علیك یوم القیامه و یسالك عنها و ذكرها و وعظها و حذرها و ادبها و لم تبركها سدى فقال الله عزوجل : (و لا تقف ما لیس لك به علم ان السمع و البصر و الفواد كل اولئك كان عنه مسولا) و قال عزوجل : (اذ تلقونه بالسنتكم و تقولون بافواهكم ما لیس لكم به علم و تحسبونه هینا و هو عندالله عظیم ) ثم استعبدها بطاعته فقال عزوجل : (یا ایها الذین آمنوا اركعوا و اسجدوا و اعبدوا ربكم و افعلوا الخیر لعلكم تفلحون ) فهذه فریضه جامعه واجبه على الجوارح و قال : (و ان المساجد لله فلا تدعوا مع الله احدا) یعنى بالمساجد الوجه و الیدین و الركبتین و الابها مین و قال عزوجل : (و ما كنتم تستترون ان یشهد علیكم سمعكم و لا ابصاركم و لاجلودكم ) یعنى بالجلود الفروج ثم حض كل جارحه من جوارحك بفرض و نص علیها ففرض على السمع ان لا یصغى الى المعاصى فقال عزوجل : (و قد نزل علیكم فى الكتاب ان اذا سمعتم آیات الله یكفر بها و یستهزا بها فلا تقعدوا معهم حتى یخوضوا فى حدیث غیره انكم اذا مثلهم ) و قال عزوجل : (و اذا رایت الذین یخوضون فى آیاتنا فاعرض عنهم حتى یخوضوا فى حدیث غیره ) ثم استثنى عزوجل موضع النسیان فقال : (و اما ینسینك الشیطان فلا تقعد بعد الذكرى مع القوم الظالمین ) و قال عزوجل : (فبشر عباد الذین یستعمون القول فیتبعون احسنه اولئك الذین هداهم الله و اولئك هم اولوا الالباب ) و قال عزوجل : (و اذا مروا باللغو مروا كراما) و قال عزوجل على السمع و هو عمله و فرض على البصر ان لاینظر به الى ما حرم الله علیه فقال عزوجل : (قل للمومنین یغضوا من ابصارهم و یحفظوا فروجهم ) فحرم آن ینظر احد الى فرج غیره و فرض ‍ على اللسان الاقرار و التعبیر عن القلب ما عقد علیه فقال عزوجل : (و قولوا آمنا باذى انزل الینا) الآیه و قال عزوجل : (و قولوا للناس حسنا) و فرض على القلب و هو امیر الجوارح الذى به یعقل و یفهم و یصدر عن امره و رایه فقال عزوجل : (الا من اكره و قلبه مطمئن بالایمان ) الآیه و قال عزوجل حین اخبر عن قوم اعطوا الایمان بافواههم و لم تومن قلوبهم فقال : (الذین قالوا آمنا بافواههم و لم تومن قلوبهم ) و قال عزوجل : (الا بذكر الله تطمئن القلوب ) و قال عزوجل : (و ان تبدوا ما فى انفسكم او تخفوه یحاسبكم به الله فیغفر لمن یشاء) و یعذب من یشاء و فرض على الیدین ان لاتمدهما الى ما حرم الله عزوجل علیك و ان تستعملهنا بطاعته فقال عزوجل : (یا ایها الذین آمنوا اذا قمتم الى الصلاه فاغسلوا وجوهكم و ایدیكم الى المرافق و امسحوا بروسكم و ارجلكم الى الكعبین ) و قال عزوجل : (فاذا لقیتم الذین كفروا فضرب الرقاب ) و فرض على ارجلین ان تفقلهما فى طاعته و ان لا تمشى بهما مشیه عاص فقال عزوجل : (و لا تمش فى الارض مرحا انك لن تخرق الارض و لن تبلغ الجبال طولا كل ذلك كان سیئه عند ربك مكروها) و قال عزوجل : (الیوم نختم على افواههم و تكلمنا ایدیهم و تشهد ارجلهم بما كانوا یكسبون ) فاخبر الله عنها انها تشهد على صاحبها یوم القیامه فهذا ما فرض الله على جوارجك فاتق الله یا بنى و استعملها بطاعته و رضوانه و ایاك ان یراك الله تعالى ذكره عند معصیته او بفقدك عنه طاعته فتكون من الخاسرین و علیك بقراءه القرآن و العمل بما فیه و لزوم فرائضه و شرائعه خلاله و حرامه و امره و نهیه و التهجد به و تلاوته فى لیلك و نهارك فانه عهد من الله تبارك و تعالى الى خلقه فهو واجب على كل مسلم ان ینظر كل یوم فى عهده و لو خمسین آیه و العم ان درجات الجنه على عدد آیات القرآن فاذا كان یوم القیامه یقال لقارى القرآن اقرا و ارق فلایكون فى الجنه بعد النبیین و الصدیقین ارفع درجه منه . (و اوصیه طویله احدنا منها موضع الحاجه )
ترجمه :
17 - در وصیت امیرالمؤمنین علیه السلام به فرزندش محمد بن حنفیه آمده است حضرت فرمود: اى پسر دلبندم ! چیزى را كه نمى دانى مگو بلكه هر چیزى را هم كه مى دانى بر زبان میاور زیرا خداوند بر تمامى اعضاى تو امورى را واجب ساخته كه بوسیله آنها در روز قیامت بر علیه تو حجت و دلیلى مى آورد و از تو درباره آنها مى پرسد و آنها را پند و نصیحت نموده و بیم داده و ادب آموخته و رها وا نگذارده پس فرموده است : (از آنچه كه به علم و آگاهى ندارى پیروى مكن زیرا از گوش و چشم و دل سوال مى شود)⁽²⁵⁾ و فرمود: (هنگامى كه آن را با زبانهاى خود فرا مى گرفتید و آنچه را كه به آن علم و آگاهى نداشتید یا دهانهاتان مى گفتید و این را سهل مى شمردید در حالى كه در نزد خدا بسى بزرگ است ) ⁽²⁶⁾ سپس اعضاء و جوارح را به عبادت و فرمانبردارى خود فرا خوانده و فرموده : (اى ایمان آورندگان ركوع و سجده كنید و پروردگارتان را بپرستید و عمل خیر انجام دهید امید است كه به رستگارى برسید) ⁽²⁷⁾ این پرستش خداوند و انجام خیر فریضه اى است كه بر تمامى اعضا واجب گشته است . و فرمود: (سجده گاهها از آن خداست پس همراه با خدا، هیچ كس دیگرى ار نخوانید) ⁽²⁸⁾ مراد از سجده گاهها، صورت و دو دست و زانوها و دو انگشت بزرگ پا است و فرمود: (و نمى توانید شهادتى را كه گوشهاتان و دیدگانتان و پوستهایتان بر علیه شما مى دهند را پنهان سازید) ⁽²⁹⁾ مراد از (پوستها) در این آیه عورتها است . سپس خداوند بر هر عضوى از اعضاى تو واجبى را اختصاص داده و بر آن تصریح نموده است پس بر گوش واجب ساخت كه به معاصى گوش فرا ندهد پس فرمود: (و محققا خداوند در كتاب بر شما چنین فرستاد كه هر گاه بشنوید كه به آیات الهى كفر ورزیده مى شود و آیات خدا به مسخره گرفته مى شود در اینگونه مجلسى با كافران منشینید تا در سخن دیگرى وارد شوند اگر چنین نكنید همانند آنان مى باشید) ⁽³⁰⁾ و فرمود: (هرگاه دیدى كسانى در مورد آیات ما (به انكار و استهزا) غرق در گفتگو شده اند از آنان دورى كن تا درباره سخنى دیگر به گفتگو بنشینند) ⁽³¹⁾ سپس خداوند عزوجل جایى را كه مومن از روى فراموشى در چنین مجلسى نشسته است را استثنا نموده و فرموده است : (و اگر شیطان فراموشت ساخت پس بعد از یادآورى با چنین گروه ستمكارى منشین ) ⁽³²⁾ و فرمود: (پس بشارت دهد بندگان مرا، همان بندگانى كه سخن را مى شنوند و از نیكوترین سخن پیروى مى كنند آنان كسانى هستند كه خداوند هدایتشان كرد و آنان خردمندانند)⁽³³⁾ و فرمود: (مومنان هر گاه به امرى بیهوده برخورد كنند كریمانه از كنار آن مى گذرند) ⁽³⁴⁾ و فرمود: (و هرگاه سخنى بیهوده بشنوند از آن دورى مى گزییند.) ⁽³⁵⁾
پس این همان چیزى است كه خداوند بر گوش واجب ساخته و عمل گوش ‍ همین است و خداوند بر چشم نیز واجب نموده كه به چیزى كه بر او حرام ساخته نظر نیفكند پس فرمود: (به مومنان بگو دیدگانشان را از دیدن حرام فرو بندند و عورتهایشان را حفظ كنند) ⁽³⁶⁾ پس حرام نمود كه كسى به عورت دیگرى نگاه كند. و بر زبان واجب نمود كه به آنچه كه قلب بر آن پیمان بسته اقرار و تعبیر كند پس فرمود: (و بگویید ایمان آوردیم به آنچه كه قلب بر آن پیمان بسته اقرار و تعبیر كند پس فرمود: (و بگویید ایمان آوردیم به آنچه كه بر ما فرو فرستاده شد) ⁽³⁷⁾ و فرمود: (و به مردم نیكویى را بگویید) ⁽³⁸⁾ و بر قلب كه امیر اعضا است و عضوى است كه به وسیله آن تعقل و فهم صورت مى گیرد و از امر و راى او نتیجه گیرى حاصل مى گردد نیز واجب ساخت و فرمود: (كافران دروغگویند مگر كسى كه به اجبار اظهار كفر نموده در حالى كه دلش به ایمان آرمیده است ) ⁽³⁹⁾ و در آنجا كه خبر از گروهى مى دهد كه ایمان زبانى دارند نه قلبى فرمود: (آنانكه گفتند ایمان آوردیم در حالى كه دلهایشان ایمان نیاورده بود) ⁽⁴⁰⁾ و فرمود: (آگاه باشید كه دلها با یاد خدا آرام مى گیرد) ⁽⁴¹⁾ و فرمود: (اگر آنچه را كه در درون دارید آشكار یا پنهان كنید خداوند به سبب آن از شما حساب مى كشد پس هر كه را بخواهد مى بخشاید و هر كه را بخواهد عذاب مى كند) ⁽⁴²⁾ و خداوند بر دو دست واجب ساخت كه آن دو را به سوى آنچه كه خداوند بر تو حرام نموده دراز نكنى و دو دست را در راه اطاعت خدا به كارگیرى پس ‍ فرمود: (اى ایمان آورندگان هر گاه براى نماز بر مى خیزید رویهایتان و دستهایتان را تا آرنج ها بشویید و به سرهاتان مسح بكشید و پایهایتان را تا برآمدگى روى پا مسح كنید) ⁽⁴³⁾ و فرمود: (هرگاه در میدان كارزار با كافران روبرو شدید گردنهاشان را بزنید) ⁽⁴⁴⁾ و خداوند بر پاها واجب ساخت كه آن دو را در راه طاعتش به حركت درآورى و به وسیله آن دو همچون گام زدن شخص عصیانكار گام بر ندارى پس فرمود: (با تكبر و خرامان بر روى زمین گام بر ندار زیرا هرگز زمین را نمى توانى بشكافى و در بلندى به كوهها نخواهى رسید همه اینها زشتش در نزد پروردگارت ناپسند است ) ⁽⁴⁵⁾ و فرمود: (امروز بر دهانهاشان مهر مى نهیم و دستانشان با ما سخن مى گویند و پایهاشان به آنچه كه كسب كرده اند گواهى خواهند داد) ⁽⁴⁶⁾ پس خداوند خبر داده است كه پایها در روز قیامت بر علیه صاحب خود گواهى خواهند داد. پس اینها كه گفته شد چیزهایى است كه خداوند بر اعضاى تو واجب ساخته است پس از خدا بترس اى فرزندم و اعضاى خود را در راه اطاعت و خوشنودى او به كارگیر و بر حذر باش از اینكه خداى تعالى تو را در حال انجام معصیتش ببیند یا تو را در طاعت خویش نیابد پس در نیتجه از زیانكاران باشى و بر تو باد كه به خواندن قرآن بپردازى و به آنچه در قرآن است عمل كنى و واجبات و قوانین و حلال و حرام و امر و نهى آن را لازم شمرى و با قرآن به شب زنده دارى بپردازى و در شب و روزت آن را تلاوت كنى زیرا قرآن عهد و پیمانى است از جانب خداى تبارك و تعالى با بندگانش پس بر هر مسلمانى واجب است كه در هر روز نظر به این پیمان الهى بیفكند اگر چه به پنجاه آیه آن و بدان كه درجات بهشت به عدد آیات قرآن است پس زمانى كه روز قیامت شود به قارى قرآن گفته خواهد شد كه بخوان و بالا رو پس در بهشت بعد از پیامبران و صدیقان كسى درجه اش ‍ بالاتر از درجه قارى قرآن نیست . (مرحوم شیخ حر عاملى گوید: این وصیتنامه طولانى است كه ما موضع حاجت از آن را انتخاب نمودیم ).

18 - عن ابى عبدالله علیه السلام قال : ان الله خص رسوله صلى الله علیه و آله بمكارم الاخلاق فامتحنوا انفسكم فان كانت فیكم فاحمدوا الله و ارغبوا الیه فیه الزیاده منها فذكرها عشره : الیقین و القناعه و الصبر و الشكر و الحلم و حسن الخلق و السخاء و الغیره و الشجاعه و المروءه .
ترجمه :
18 - امام صادق علیه السلام فرمود: همانا خداوند بزرگوارى هاى اخلاقى را به رسول خود اختصاص داد پس خو را بیازمایید اگر آن مكارم در وجود شما باشد خداى را سپاس گویید و در طلب زیادى آنها به سوى خدا زارى كنید. پس عدد آنها را ده عدد ذكر كرده است : یقین و قناعت و صبر و شكر و بردبارى و خوش خلقى و سخاوت و غیرت و شجاعت و مردانگى .
حدیث :
19 - عن ابى جعفر علیه السلام قال : قال رسول الله صلى الله علیه و آله لعلى علیه السلام یا على اوصیك فى نفسك بخصال فاحفظها ثم قال : اللهم اعنه . اما الاولى فالصدق لایخرجن من فیك كذبه ابدا و الثانیه الورع لاتجترثن على خیانه ابدا و الثالثه الخوف من الله كانك تراه و الرابعه كثره البكاء من خشیه الله عزوجل یبنى لك بكل دمعه بیت فى الجنه و الخامسه بذل مالك و دمك دون دینك و السادسه الاخذ بسنتى فى صلاتى و صیامى و صدقتى اما الصلاه فالخمسون ركعه و اما الصوم فثلاثه ایام فى كل شهر خمیس فى اوله و اربعاء فى وسطه و خمیس فى آخره و اما الصدقه فجهدك حتى یقال اسرفت و لم تسرف و علیك بصلاه و اللیل و علیك بصلاه اللیل و علیك بصلاه اللیل و علیك بصلاه الزوال و علیك بقراءه القرآن على كل خال و علیك برفع یدیك فى الصلاه و تقلیبهما علیك بالسواك عند كل صلاه علیك بمحاسن الاخلاق فاركبها علیك بمساوى الاخلاق فاجتنبها فان لم تفعل فلا تلومن الا نفسك .
ترجمه :
19 - امام باقر علیه السلام فرمود: رسول خدا صلى الله علیه و آله به على علیه السلام فرمود: اى على ! تو را درباره خودت به داشتن چند خصلت سفارش مى كنم اینها را حفظ كن ، سپس فرمود: خداوندا او را یارى كن . اما خصلت اول راستگویى است مبادا هرگز دروغى از دهان تو بیرون آید، دوم پارسایى است مبادا هرگز بر خیانت نمودن دلیر گردى ، سوم ترس از خداست گوئیا تو او را مى بینى ، چهارم زیاد گریستن از خوف خداى عزوجل كه به خاطر هر قطره اشكى خانه اى در بهشت برایت ساخته مى شود، پنجم مال و جانت را در مقابل دینت عطا كنى ، ششم در نماز و روزه و صدقه به سنت من رفتار كنى اما نماز پنجاه ركعت در هر شبانه روز و اما روزه سه روز در ماه ، پنجشنبه اول هر ماه و چهارشنبه وسط هر ماه و پنجشنبه آخر هر ماه ، و اما صدقه تا مى توانى در پرداخت آن بكوش تا جایى كه گفته شود زیاده روى مى كنى و تو زیاده روى مكن . بر تو باد به نماز شب ، نماز شب ، نماز شب و بر تو باد به نماز ظهر اول وقت و بر تو باد به قرائت قرآن در هر حال و بر تو باد به بالا بردن دستانت در نماز و برگرداندن دو كف به طریقه دعا و بر تو باد به مسواك زدن در هنگام هر نماز و بر تو باد به كسب اخلاق نیك و بر تو باد به دورى از اخلاق ناپسند، اگر این امورى را كه بر تو شمردم به جاى نیاورى پس جز خودت كسى دیگر را سرزنش ‍ مكن .
حدیث :
20 - عن جعفر بن محمد عن آبائه علیه السلام فى وصیه النبى صلى الله علیه و آله لعلى علیه السلام انه قال : یا على ثلاث من مكارم الاخلاق فى الدنیا و الآخره ان تعفو عمن ظلمك و تصل من قطعك و تحلم عمن جهل علیك .
ترجمه :
20 - امام صادق علیه السلام از پدرانش علیه السلام روایت كند كه در وصیت پیامبر صلى الله علیه و آله به على علیه السلام چنین آمده است : اى على ! سه خصلت است كه در دنیا و آخرت از بزرگوارى هاى اخلاقى شمرده مى شود: اینكه از كسى كه به تو ستم نموده در گذرى و با كسى كه از تو بریده پیوند برقرار كنى و در برابر كسى كه با تو نادانى نموده بردبارى به خرج دهى .
حدیث :
21 - عن ابى عبدالله علیه السلام قال : المكارم عشر فان استطعت ان تكون فیك فلتكن فانها تكون فى الرجل و لاتكون فى ولده و تكون فى ولده و لاتكون فى ابیه و تكون فى العبد و لاتكون فى الحر صدق الناس و صدق اللسان و اداء الامانه و صله الرحم و اقراء الضیف و اطعام السائل و المكافاه على الصنائع و التذمم للجار و التذمم للصاحب و راسهن الحیاء.
ترجمه :
21 - امام صادق علیه السلام فرمود: بزرگوارى هاى اخلاقى ده چیز است ، پس اگر توانایى آن دارى كه این اخلاق در تو باشد پس اقدام كن زیرا این مكارم گاه باشد كه در مرد هست ولى در فرزندش نیست و گاه در فرزند هست و در پدرش نیست و گاه در بنده هست و در آزاد نیست و آنها عبارتند از: راستى با مردمان و راستگویى زبان و امانتدارى و پیوند با خویشان و مهمان دوستى و نیكویى نمودن با او و طعام دادن به سائل و پاداش دادن به خاطر انجام كارها و خوددارى از سرزنش همسایه و همنشین ، و سر همه این بزرگوارى ها حیا است .
حدیث :
22 - قال امیرالمؤمنین علیه السلام : لانسبن الاسلام نسبه لم ینسبه احد قبلى و لاینسبه احد بعدى الا بمثل ذكل ان الاسلام هو التسلیم و التسلیم هو الیقین و الیقین هو التصدیق و التصدیق هو الاقرار و الاقرار هو العمل و العمل هو الاداء ان المومن لم یاخذ دینه عن رایه و لكن اتاه من ربه فاخذبه .
ترجمه :
22 - امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: جوهره و اصل اسلام را چنان ترسیم و بیان مى كنم و كه كسى پیش از من چنین بیان ننموده و پس از من نیز جز به همین گونه اى كه مى گویم كسى (بهتراز) آن را بیان نخواهد كرد: همانا اسلام همان تصدیق نمودن است و تصدیق ، اقرار و اعتراف آوردن (به عبودیت و حقانیت رسول ) است و اقرار همان عمل و كردار است و عمل همان به جاى آوردن (و به ظهور رسانیدن ) است . به راستى كه مومن دین خود را از راى و اندیشه خود بر نمى گیرد بلكه به آنچه كه از پروردگارش به او رسیده است تمسك جوید.
حدیث :
23 - عن ابى عبدالله علیه السلام قال : قال رسول الله صلى الله علیه و آله : الاسلام : عریان فلباسه الحیاء و زینته الوفاء و مروءته العمل الصالح و عماده الورع و لكل شى ء اساس و اساس الاسلام حبنا اهل البیت .
ترجمه :
23 - امام صادق علیه السلام فرمود: رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: اسلام برهنه است و لباس و پوشش آن حیاست و زیور آن وفا و مردانگى آن كار شایسته نمودن و پایه و ستون آن پارسایى است و هر چیز بنیاد و ریشه اى دارد و ریشه اسلام دوستى ما اهل بیت است .
حدیث :
24 - عن ابى جعفر الثانى علیه السلام عن ابیه عن جده قال : قال امیرالمؤمنین علیه السلام قال رسول الله صلى الله علیه و آله : ان الله خلق الاسلام فجعل له عرصه و جعل له نورا و جعل له حصنا و جعل له ناصرا فاما عرصته فالقرآن و اما نوره فالجكمه و اما حصنه فالمعروف و اما انصاره فانا و اهل بیتى و شیعتنا.
ترجمه :
24 - امام جواد علیه السلام از پدر بزرگوارشان و ایشان از جدش روایت كند كه امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: رسول خدا صلى الله علیه و آله : همانا خداوند اسلام را آفرید و براى آن میدان و روشنایى و قلعه استوار و یارى كنندگانى قرار داد اما میدان آن قرآن و روشنایى آن حكمت و قلعه آن احسان است و یارى كنندگان اسلام ، من و اهل بیتم و شیعیان ما مى باشیم .
حدیث :
25 - عن ابى عبدالله علیه السلام قال : انكم لاتكونون صالحین حتى تعرفوا و لاتعرفون حتى تصدقوا و لاتصدقون حتى تسلموا ابوابا اربعه لایصلح اولها الا بآخرها.
ترجمه :
25 - امام صادق علیه السلام فرمود: شما نیكوكار نمى باشید مگر اینكه شناخت پیدا كنید و شناخت پیدا نمى كگنید مگر اینكه تصدیق كنید و تصدیق نمى كنید مگر اینكه تسلیم شوید و اینها چهار باب است (صلاح ، عرفان ، تصدیق و تسلیم ) كه اولین آنها به سامان نمى آید مگر به سبب آخرین آنها.
حدیث :
26 - عن ابى عبدالله علیه السلام قال : ینبغى للمومن ان یكون فیه ثمان خصال : و قورا عنذ الهزاهز، صبورا عند البلاء، شكورا عند الرخاء، قانعا بما رزقه الله ، لا یظلم الاعذا، و لایتحامل للاصدقاء، بدنه منه فى تغب و الناس منه فى راحه ، ان العلم خلیل المومن و الحلم و زیره و العقل امیر جنوده و الرفق اخوه و البر والده .
ترجمه :
26 - امام صادق علیه السلام فرمود: بر مومن سزاوار است كه داراى هشت خصلت باشد، در هنگام فتنه ها با وقار و بردبار باشد، هنگام نزول بلا شكیبا باشد، در هنگام فراخى و ناز و نعمت شكرگزار باشد، به آنچه كه خداوند به او روزى بخشیده قانع باشد، به دشمنان ستم نكند و به دوستان جفا نكند، بدنش از او در سختى و مردم از او در آرامش باشند، همانا دانش ‍ دوست مومن و بردبارى وزیر اوست و عقل فرمانده لشكریان او و مدارا برادر او و نیكى پدر اوست .
حدیث :
27 - قال امیرالمؤمنین علیه السلام الاسلام له ار كان اربعه ، التوكل على الله و تفویض الامر الى الله و الرضا بقضاء الله و التسلیم لامر الله عزوجل .
ترجمه :
27 - امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: اسلام داراى چهار ركن است : توكل بر خدا و واگذارى كار به خداوند و راضى بودن به قضاى الهى و تسلیم بودن در مقابل امر خداى عزوجل .
حدیث :
28 - عن ابى جعفر علیه السلام قال : سئل امیرالمؤمنین علیه السلام عن الایمان فقال : ان الله عزوجل جعل الایمان على اربع دعائم : على الصبر و الیقین و العدل و الجهاد فالصبر من ذلك على اربع شعب : على الشوق و الاشفاق و الزهد و الترقیب - الى ان قال - و الیقین على اربع شعب : تبصره الفطنه و تاویل الحكمه و معرفه العبره و سنه الاولین و العدل على اربع شعب : على غامض الفهم و غمر العلم و زهره الحكم و روضه الحلم - الى ان قال : - و الجهاد على اربع شعب : على الامر بالمعروف و النهى عن المنكر و الصدق فى المواطن و شنان الفاسقین .
ترجمه :
28 - امام باقر علیه السلام فرمود: از امیرالمؤمنین علیه السلام درباره ایمان سوال شد و حضرت پاسخ دادند: همانا خداوند عزوجل ایمان را بر چهار پایه نهاد: بر صبر و یقین و عدل و جهاد. اما صبر خود بر چهار شاخه است : بر شوق (به بهشت ) و ترس (از جهنم ) و بى رغبتى به دنیا و انتظار كشیدن (مرگ ) - تا آنجا كه فرمود: - و یقین نیز بر چهار شاخه است : بر بینا شن در زیركى و بازگردانیدن (امور به سوى ) حكمت و شناختن عبرت و روش ‍ پیشینیان . و عدل نیز بر چهار شاخه است : بر فهم دشوار و فرو رفتن در علم و حكم نیكو و (وارد شدن در) سبزه زار بردبارى - ⁽⁵⁰⁾ تا آنجا كه فرمود: - و جهاد نیز بر چهار شاخه است : بر امر به معروف و نهى از منكر و صداقت و راستى در مواضع و دشمنى با نابكاران .
حدیث :
29 - عن على به الحسین علیه السلام قال : المومن من ینصت لیسلم و ینطق لیغنم لایحدث امانته الاصدقاء و لایكتم شهادته من البعداء و لایعمل شیئا من الخیر زیاء و لا یتركه حیاء. ان زكى خاف ما یقولون و یستغفر الله لما لا یعلمون ، لایغره قول من جهله و یخاف احضاء ما عمله .
ترجمه :
29 - امام سجاد علیه السلام فرمود: مومن سكوت مى كند تا سالم و سلامت بماند و سخن نگوید تا (از گفتگو با دیگران ) غنیمت گیرد و شهادتش را از افراد دور (و آشنا) كتمان نمى كند و هیچ كار خیرى را ریاكارانه انجام نمى دهد و هیچ كار خوبى را به خاطر حیا ترك نمى كند، اگر ستوده شود از آنچه كه درباره اش مى گویند بیمناك است و از خداوند به خاطر آنچه كه درباره اش نمى دانند طلب مغفرت مى كند، گفتار كسى كه نسبت به او جاهل است او را نمى فریبد و از اینكه یكایك عملش حفظ و نگاهدارى مى شود بیمناك است .
حدیث :
30 - عن هشام به الحكم عن ابى الحسن موسى به جعفر علیه السلام فى حدیث طویل قال یا هشام كان امیرالمؤمنین علیه السلام یقول :
ما عبدالله بشى ء افضل من العقل و ما تم عقل امرى حتى تكون فیه خصال شتى : الكفر و الشر منه مامونان و الرشد و الخیر منه مامولان و فضل ماله مبذول و فضل قوله مكفوف ، نصیبه من الدنیا القوت ، لا یشبع من العلم دهره ، الذل احب الیه مع الله من العز مع غیره و یستقل كثیر المعروف من نفسه و یرى الناس كلهم خیرا منه و انه شرهم فى نفسه و هم تمام الامر.
ترجمه :
30 - هشام بن حكم از امام موسى بن جعفر علیه السلام در حدیثى طولانى روایت كند كه فرمود: اى هشام ! امیرالمؤمنین علیه السلام مى فرماید: خداوند به هیچ چیز برتر از عقل پرستش نشده است و عقل كسى تمام و كامل نمى شود مگر اینكه در وى چند خصلت باشد، از كفر و بدى او ایمنى حاصل باشد و امید پایدارى در راه راست و خیر از او مى رود و زیادى مالش بذل و بخشش مى شود و زیادى گفتارش باز داشته مى شود، بهره اش از دنیا همان طعامى است كه مى خورد، در تمام عمرش از علم سیر نمى شود، ذلتى كه در راه خدا باشد از عزتى كه در راه غیر خدا باشد نزد او دوست داشتنى تر است و فروتنى در نزد او از بلندپایگى محبوتر است ، احسان كمى را كه دیگران انجام مى دهند زیاد مى شمرد و احسان زیاد خودش را كم به حساب مى آورد و همه مردم را از خود بهتر مى بیند و خودش را در نفس خود بدترین مردم مى داند و اینها تمام آن خصال است .
حدیث :
31 - و عن عده من اصحابنا رفعه الى ابى عبدالله علیه السلام قال : المومن له قوه فى دین و حزم فى لین و ایمان فى یقین و حرص فى فقه و نشاط فى هدى و بر فى استقامه و علم فى حلم و كیس فى رفق و سخاء فى حق و قصد فى غنى و تحمل فى فاقه و عفو فى قدره و طاعه لله فى نصیحه و انتهاء فى شهوه و ورع فى رغبه و حرص فى جهاد و صلاه فى شغل و صبر فى شده و فى الهزاهز و قور و فى المكاره صبور و فى الرخاء شكور و لایغتاب و لایتكبر و لایقطع الرحم و لیس بواهن و لافظ و لا غلیظ و لا یسبقه بصره و لایفضحه بطنه و لایغلبه فرجه و لا یحسد الناس ، یعیر و لا یعیر و لا یسرف ، ینصر المظلوم و یرحم المسكین ، نفسه منه فى عناء و الناس منه فى راحه ، لا یرغب فى عز الدنیا و لایجزع من ذلها، للناس هم قد اقبلوا علیه و له هم قد شغله ، لایرى فى حلمه نقص و لا فى رابه و هن و لا فى دینه ضیاع ، یرشد من استشاره و یساعد من ساعده و یكیع عن الخناء الجهل .
ترجمه :
31 - از امام صادق علیه السلام روایت است كه فرمود: مومن داراى توانایى در دیندارى و ثبات در نرمى و ایمان در یقین و حرص در دریافت دانش و نشاط در هدایت و نیكى در پایدارى و دانش در بردبارى و زیركى در مدارا و سخاوت در مسیر حق و میانه روى در هنگام ثروتمندى و تحمل در زمان ندارى و عفو در وقت قدرت و فرمانبردارى خدا در پند و اندرز دادن و باز ایستادن از شهوترانى و پارسایى در هنگام خواهش نفس و حرص در جهاد و نماز در وقت گرفتارى و صبر در سختى است و در فتنه ها با وقار و در دشوارى ها صبور و در فراخى شكرگزار است و غیبت و درشتخورى و خشن نیست و چشمش بر او پیشى نمى گیرد (یعنى اینگونه نیست كه ابتدا نگاه كند و سپس از نگاه خود پشیمان شود بلكه از آغاز نگاه نمى كند) و شكمش او را رسوا نمى كند و عورتش بر او چیره نمى شود و بر مردم حسد نمى ورزد، سرزنش مى شود و سرزنش نمى كند و اهل اسراف نیست ، ستمدیده را یارى مى كند و بر بیچاره رحم مى آورد، نفس او از او در سختى است و مردم از او در راحتى اند، میل به عزت و ارجمندى دنیا ندارد و از ذلت دنیا بى تابى نمى كند، مردم مى كوشند كه روى آورند و كوشش او در این است كه به كار خود (و تهذیب نفس خود) مشغول باشد، در بردبارى اش كمبودى نیست و در راى و نظرش سستى راه ندارد و در دینش زیان و خسارت نباشد، كسى را كه از او مشورت خواهد راهنمایى مى كند و كسى را كه از او درخواست كمك كند كمك مى كند و از فحش و نادانى ترسان است .
حدیث :

32 - عن امیرالمؤمنین علیه السلام فى حدیث انه سال رسول الله صلى الله علیه و آله عن صفه المومن . فقال : عشرون خصله فى المومن فان لم تكن فیه لم یكمل ایمانه . ان من اخلاق المومنین یا على الحاضرون الصلاه و المسارعون الى الزكاه و المطعمون للمسكین ، الماسحون لراس ‍ الیتیم ، المطهرون الطمارهم ، المتزرون على اوساطهم ، الذین ان حدثوا لم یكذبوا و ان وعدوا لم یخلفوا و ان اوتمنوا لم یخونوا و ان تكلموا صدقوا، رهبان اللیل ، اسد بالنهار، صائمون النهار قائمون اللیل ، لایوذون جارا و لا یتاذى بهم جار، الذین مشیهم على الارض هون و خطاهم الى بیوت الارامل و على اثر الجنائز. جعلنا الله و ایاكم من المتقین .
ترجمه :
32 - در حدیثى از امیرالمؤمنین علیه السلام روایت است كه حضرت از رسول خدا صلى الله علیه و آله در مورد اوصاف مومن سوال كرد و پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله فرمود: بیست خصلت در مومن هست كه اگر این خصلتها در او نباشد ایمانش كامل نیست . اى على ! از اخلاق مومنین این است : به نماز (جماعت ) حاضر مى شوند و به پرداخت زكات شتاب كننده اند و مسكین را طعام دهند، دست بر سر یتیم كشند، جامه هاى كهنه خویش را پاكیزه مى كنند دروغ نمى گویند و اگر وعده دهند به وعده عمل مى كنند و اگر در كارى آنان را امین شمرند خیانت نمى كنند و اگر سخن گویند راست خواهند گفت ، پارسایان شب و شیران روزاند، روز را به روزه و شب را به قیام مى گذرانند، همسایه را آزار نمى دهند و همسایه اى از آنان رنجیده خاطر نمى شود، به آرامى بر روى زمین قدم بر مى دارند و براى كمك به زنان بى سرپرست و براى تشییع جنازه ها قدم پیش مى گذارند. خداوند ما و شما را از پرهیزكاران قرار دهد.
حدیث :
33 - عن ابى عبدالله علیه السلام قال : ان شیعه على علیه السلام كانوا خمض البطون ، ذبل الشفاء، اهل رافه و علم و حلم ، یعرفون بارهبانیه فاعینوا على ما انتم علیه بالورع و الاجتهاد.
ترجمه :
33 - امام صادق علیه السلام : همانا شیعیان على علیه السلام شكمهایشان تهى و لبهایشان خشكیده بود، اهل مهربانى و علم و بردبارى بودند، به پارسایى شناخته مى شدند پس با پرهیزكارى و تلاش ما را بر شیعه بودنتان یارى كنید.
حدیث :
34 - عن ابى عبدالله علیه السلام قال : المومن حلیم لایجهل ، و ان جهل علیه یحلم ، و لایظلم و ان ظلم غفر و لایبخل و ان بخل علیه صبر.
ترجمه :
34 - امام صادق علیه السلام فرمود: مومن بردبارى است كه بردبارى اش ‍ از روى نادانى نیست و اگر با او از روى نادانى و حماقت رفتار شود او بردبارى به خرج مى دهد و به كسى ستم نمى كند و اگر به او ستمى شد مى بخشاید و بخل نمى ورزد و اگر به او بخل ورزیده شد صبر پیشه مى كند.
حدیث :
35 - عن ابى عبدالله علیه السلام قال : المومن من طاب مكسبه و حسنت خلیقته و صحت سریرته و انفق الفضل من ماله و امسك الفضل من كلامه و كفى الناس شره و انصف الناس من نفسه .
ترجمه :
35 - امام صادق علیه السلام فرمود: مومن كسى است كه محل كسب روزى اش پاكیزه و خلق و خوى او نیكوست و درونش بى عیب و نقص ‍ است و زیادى دارایى اش را اتفاق مى كند و جلو زیاد سخن گفتن خو را مى گیرد و شرش را از مردم باز مى دارد و در مورد خودش با مردم به انصاف و عدالت رفتار مى كند.
حدیث :
36- عن ابى جعفر علیه السلام قال : قال امیرالمؤمنین علیه السلام ، شیعتنا المتباذلون فى ولایتنا، المتحابون فى مودتنا، المتزاورون فى احیاء امرنا، الذین اذا غضبوا لم یظلموا و ان رضوا لم یسرفوا، بركه على من جاوروا سلم لمن خالطوا.
ترجمه :
36- امام محمد باقر علیه السلام فرمود: امیرالمؤمنین فرمود: شیعیان ما كسانى هستند كه در سایه ولایت ما به یكدیگر بذل و بخشش مى كنند، یكدیگر را در راه دوستى ما دوست مى دارند، در زنده نمودن امر ما با یكدیگر دید و بازدید مى كنند، آنان زمانى كه به خشم آیند ستم نمى كنند و اگر خشنود باشند زیاده روى نمى كنند، آنان مایه بركت براى همسایگانشان و مایه صلح و سلامت معاشران خود هستند.
حدیث :
37- عن فاطمه بنت الحسین بن على علیه السلام قال قال رسول الله صلى الله علیه و آله ثلاث خصال من كن فیه استكمل خصال الایمان : اذا رضى لم یدخله رضاه فى باطل و اذا غضب لم یخرجه الغضب من الحق و اذا قدر لم یتعاط ما لیس له .
ترجمه :
37- از فاطمه دختر حسین بن على علیه السلام روایت است كه فرمود: رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: سه خصلت است كه كسى كه این سه خصلت در او باشد خصلتهاى ایمان را به طور كامل داراست : هنگامى كه خشنود است خوشنودى اش او را در باطل داخل نمى كند و هنگامى كه خشمگین است خشمش او را از راه حق بیرون نمى برد و هنگامى كه قدرت و توانایى دارد آنچه را كه از آن نیست به ناحق نمى گیرد.
حدیث :
38- عن ابى عبدالله علیه السلام قال : قال امیرالمؤمنین علیه السلام : ان لاهل الدین علامات یعرفون بها: صدق الحدیث و اذاء الامانه و وفاء العهد و صله الارحام و رحمه الضعفاء و قله المواقعه للنساء - او قال و قله المواتاه للنساء - و بذل المعروف و حسن الجوار و سعه الخلق و اتباع العلم و ما یقرب الى الله - الى ان قال - ان المومن نفسه منه فى شغل و الناس منه فى راحه ، اذا جن علیه اللیل افترش وجهه و سجد لله بمكارم بذنه یناجى الذى خلقه فى فكاك رقبته ، الا فهكذا فكونوا.
ترجمه :
38- امام صادق علیه السلام فرمودن امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: همانا اهل دین نشانه هایى دارند كه به آن نشانه ها شناخته مى شوند: راستى در گفتار و امانتدارى و وفاى به پیمان و پیوند با خویشان و مهربانى با ناتوانان و كمى معاشرت و مخالطت با زنان (با اینكه فرمود: كمى جماع با زنان ) و بذل احسانو حسن همسایگى و وسعت خلق و پیروى از علم و آنچه كه به خدا نزدیك مى كند تا اینكه فرمود: همانا مومن نفسش از دست او گرفتار است و مردم از او در راحتى اند، هنگامى كه شب بر او مى رسد صورتش را بر زمین مى گذارد و براى خدا با گرامى ترین اعضاى بدن خود به خاك مى افتد و با پروردگارى كه او را آفریده مناجات مى كند كه او را از آتش ‍ برهاند، آگاه باشید كه چنین باشید.
حدیث :
39- عن ابى جعفر علیه السلام قال : سئل النبى صلى الله علیه و آله عن خیار العباد فقال : الذین اذا احسنوا استبشروا و اذا اساءوا استغفروا و اذا اعطوا شكروا و اذا بتلوا صبروا و اذا غضبوا غفروا.
ترجمه :
39- امام باقر علیه السلام فرمود: از پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله سوال شد كه بهترین بندگان چه كسانى هستند؟ فرمود: آنان كسانى هستند كه هرگاه نیكى كنند شاد مى شوند و هنگامى كه بدى كنند مغفرت مى كنند و هنگامى كه به آنان عطا شود قدردانى مى كنند و زمانى كه به بلایى دچار شوند صبر پیشه كنند و هنگامى كه خشمگین شوند ببخشایند.
حدیث :
40- قال النبى صلى الله علیه و آله : ان خیاركم اولو النهى قیل یا رسول الله : من اولو النهى ؟ قال : هم اولو الاخلاق الحسنه و الاحلام الرزینه و صله الارحام و البرره بالامهات و الاباء و المتعاهدون للجیران و الیئامى و یطعمون الطعام و یفشون السلام فى العالم و یصلون و الناس نیام غافلون .
ترجمه :
40- پیامبر صلى الله علیه و آله فرمود: بهترین شما خردمندانند. گفته شد: اى رسول خدا چه كسانى خردمندانند؟ فرمود: آنان صاحبان اخلاق نیكو و عقلهاى گرانمایه و اهل پیوند با خویشاوندان و نیكى به مادران و پدران و رسیدگى كننده به همسایگان و یتیمان اند و (به مسكینان ) طعام مى خورانند و به صورت آشكار به همگان سلام مى كنند و نماز مى گذراند در حالى كه مردم در خواب و غافلند.
حدیث :
41- عن ابى عبدالله علیه السلام قال : كان على بن الحسین علیه السلام یقول : ان المعرفه بكمال دین المسلم تركه الكلام فیما یعنیه و قله مرائه و حلمه و صبره و حسن خلقه .
ترجمه :
41- امام صادق علیه السلام مى فرماید امام سجاد علیه السلام مى فرمود: همانا شناختن اینكه دین مسلمان به كمال رسیده است به چند امر است : ترك سخن نمودنش در امور بیهوده و بى مربوط و كم جدال نمودنش و بردبارى اش و شكیبایى اش و خوش خلقى اش .

جهاد(1)

---

مقدمه  
به نام خدا
كتاب (جهاد النفس ) مجموعه گرانسنگ حدیثى (وسائل الشیعه ) در نزد عالمان اخلاق از اهمیت ویژه اى برخوردار بوده است و آن پاك نهادان همواره تشنه كامان اخلاق اسلامى و سالكان طریق را به خواندن و عمل كردن به این كتاب شریف سفارش مى نموده اند، این امر ما را بر آن داشت تا به ترجمه این كتاب كه به حق (زنده كننده دلها) و (شناساننده راه نیكبختى ) است همت گماریم .
ویژگیهاى این اثر
1 - از آنجا كه این ترجمه براى استفاده عموم است از ذكر سلسله سند احادیث كه مورد اعتنا و توجه خواص است ، خوددارى گردیده است .
2 - احادیث با دقت فراوان اعراب گذارى و به صورت مسلسل شماره گذارى شده است .
3 - احادیث در یك طرف و در طرف مقابل دقیقا ترجمه هر یك آورده شده به گونه اى كه به ندرت ترجمه كلمه اى از حدیثى در صفحه بعد جاى گرفته است .
4 - هیچ یك از احادیث كتاب حذف یا تقطیع نگردیده است و تنها در یك مورد از ذكر حدیثى كه در همان باب از یك معصوم دوبار تكرار گردیده است خوددارى شده است .
5 - آیاتى كه در ضمن احادیث آورده شده با قلمى متمایز مشخص گردیده و نشانى هر آیه در زیر صفحه ذكر شده است .
به امید آنكه این ترجمه مایه روشنى چشم دوستداران اهل بیت علیه السلام و شناخت بیشتر راه و تصحیح اعمال گردد، پدر و مادر مترجم را از دعاى خیر فراموش نفرمایید.

غرض نقشى است كه كز ما جاى ماند

كه هستى را نمى بینم بقایى

مگر صاحبدلى روزى ز رحمت

كند در حق درویشان دعایى

قم ، بهار 1380
على افراسیابى
(ابواب جهاد النفس و ما یناسبه) 
(بابهاى جهاد با نفس و آنچه مناسب با این موضوع است). 
1 - باب وجوبه 
1 - باب وجوب با نفس 
حدیث :
1 - عن ابى عبد الله علیه السلام : ان النبى صلى الله علیه و آله : بعث سریه فلما رجعوا قال مرحبا بقوم قضوا الجهاد الاصغر و بقى علیهم الجهاد الاكبر. فقیل یا رسول الله : ما الجهاد الاكبر؟ قال : جهاد النفس .
ترجمه :
1 - از امام صادق علیه السلام روایت است كه فرمود: پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله عده اى را به جنگ فرستاد، چون از جنگ بازگشتند فرمود: آفرین به گروهى كه پیكار كوچكتر را سپرى كردند و پیكار بزرگتر بر عهده آنان به جاى مانده است ، گفته شد: اى فرستاده خدا پیكار بزرگتر چیست ؟ فرمود پیكار با نفس .
حدیث :
2 - قال ابو عبدالله علیه السلام : احمل نفسك لنفسك فان لم تفعل لم یحملك غیرك .
ترجمه :
2 - امام صادق علیه السلام فرمود: نفست را به خاطر خودت به زحمت و مشقت بیانداز زیرا اگر چنین نكنى دیگرى خودش را براى تو به زحمت نمى افكند.
حدیث :
3 - قال ابو عبدالله علیه السلام لرجل : انك قد جعلت طبیب نفسك و بین لك الداء و عرفت آیه الصحه و دللت على الداوء فانظر كیف قیامك على نفسك .
ترجمه :
3 - امام صادق علیه السلام به مردى فرمود: تو طبیب خود هستى و بیمارى براى تو روشن و آشكار گردیده است و نشانه تندرستى و سلامت را دانسته اى و بر داروى دردت نیز راهنمایى شده اى ، پس بنگر كه چگونه به كار نفس خویش مى پردازى .
حدیث :
4 - قال ابو عبدالله علیه السلام لرجل : اجعل قلبك قرینا برا و ولدا و اصلا و اجعل علمك و الدا تتبعه و اجعل نفسك عدوا تجاهده و اجعل مالك عاریه تردها.
ترجمه :
4 - امام صادق علیه السلام به مردى فرمود: قلبت را (براى خودت ) به مثابه همدمى مهربان و به منزله فرزندى كه با تو دوستى خالصانه دارد قرار ده و دانشت را همچون پدرى كه از او پیروى مى كنى و نفست را همانند دشمنى كه با او به پیكار برخاسته اى و مال و دارایى ات را امانت و عاریتى بدان كه آن را (باید به صاحبش ) برگردانى .
حدیث :
5 - قال و من الفاظ رسول الله صلى الله علیه و آله : الشدید من غلب نفسه .
ترجمه :
5 - از سخنان رسول خدا صلى الله علیه و آله است كه فرمود: توانمند كسى است كه بر نفس خویش چیره شده باشد.
حدیث :
6 - قال الصادق جعفر بن محمد علیه السلام : من لم یكن له واعظ من قلبه و زاجر من نفسه و لم یكن له قرین مرشد استمكن عدوه من عنقه .
ترجمه :
6 - امام صادق علیه السلام فرمود: كسى كه اندرز دهنده اى از درون قلب خود و باز دارنده اى از درون جان خود نداشته باشد و همدمى ارشادگر با او نباشد دشمنش (كه همان هواى نفس و شیطان است ) برگردن او چیره مى گردد.
حدیث :
7 - عن جعفر بن محمد علیه السلام عن آبائه علیه السلام فى وصیه النبى صلى الله علیه و آله لعلى قال : یا على افضل الجهاد من اصبح لایهم بظلم احد.
ترجمه :
7 - از امام صادق علیه السلام و از پدرانش - كه بر همگى درود باد - روایت است كه فرمود: در سفارش پیامبر اكرم صلى الله علیه و آله به على آمده است كه فرمود: اى على ! برترین جهاد آن است كه كسى صبح كند در حالى كه تصمیم ستم نمودن به احدى را نداشته باشد.
حدیث :
8 - عن الصادق علیه السلام قال : من ملك نفسه اذا رغب و اذا رهب و اذا اشتهى و اذا غضب و اذا رضى حرم الله جسده على النار.
ترجمه :
8 - از امام صادق علیه السلام روایت است كه فرمود: كسى كه در هنگام فریفته شدن به چیزى و هنگام ترس و زمانى كه میل به چیزى پیدا مى كند و یا خشمگین و یا خوشنود مى گردد مالك نفس خویش باشد (خو را نگاه دارد) خداوند بدن او را بر آتش حرام مى گرداند.
حدیث :
9 - عن امیرالمؤمنین علیه السلام قال : ان رسول الله صلى الله علیه و آله بعث سریه فلما رجعوا قال مرحبا بقوم قضوا الجهاد الاصغر و بقى علیهم الجهاد الاكبر قیل یا رسول الله و ما الجهاد الاكبر؟ فقال جهاد النفس . و قال صلى الله علیه و آله : ان افضل الجهاد من جاهد نفسه التى بین جنبیه .
ترجمه :
9 - در روایت دیگرى از امیرالمؤمنین علیه السلام پس از نقل روایتى شبیه به روایت اول این باب آمده است كه : رسول خدا صلى الله علیه و آله فرمود: برترین جهاد، جهاد كسى است كه با نفس درون خویش مجاهده مى كند.
حدیث :
10 - و عنه علیه السلام انه قال : المجاهد من جاهد نفسه .
ترجمه :
10 - و از امیرالمؤمنین علیه السلام روایت است كه فرمود: مجاهد كسى است كه با نفس خویش مجاهده و مبارزه كند.
2 - باب الفروض على الجوارح وجوب القیام بها 
2 - باب آنچه كه بر هر عضوى از اعضاى آدمى واجب گشته و وجوب قیام نمودن براى اداى آن واجبات
حدیث :
11 - عن ابى عبدالله علیه السلام (فى حدیث طویل ) قال : ان الله فرض الایمان على جوارح ابن آدم و قسمه علیها و فرقه فیها فلیس من جوارحه جارحه الا و قد وكلت من الایمان بغیر ما وكلت به اختها - الى ان قال - فاما ما فرض على القلب من الایمان فالا قرار و المعرفه و العقد و الرضا و التسلیم بان لا اله الا الله وحده لا شریك له الها و احدا لم یتخذ صاحبه و لا ولدا و ان محمدا عبده و رسوله صلى الله علیه و آله الاقرار بما جاء من عند الله من نبى او كتاب فذلك ما فرض الله على القلب من الاقرار و المعرفه و هو عمله و هو قول الله عزوجل (الا من اكره و قلبه مطمئن بالایمان ) و قال الا بذكر الله تطمئن القلوب و قال الذین قالوا امنا بافواههم و لم تومن قلوبهم و قال و ان بتدوا ما فى انفسكم او تخفوه یحاسبكم به الله فیغفر لمن یشاء و یعذب من یشاء فذلك ما فرض الله على القلب من الاقرار و المعرفه و هو عمله و هو راس الایمان و فرض الله على القلب من الاقرار و المعرفه و هو عمله و هو راس الایمان و فرض الله على اللسان القول و التعبیر عن القلب بما عقد علیه و اقربه قال الله تبارك و تعالى اسمه . و قولوا للناس حسنا و قال قولوا آمنا بالذى انزل الینا و انزل الیكم و الهنا و الهكم واحد و نحن له مسلمون فهذا ما فرض الله على اللسان و هو عمله و فرض ‍ على السمع ان یتنزه عن الاستماع الى ما حرم الله و ان یعرض عما لا یحل له مما نهى الله عزوجل عنه و الاصغاء الى ما اسخط الله عزوجل فى ذلك و قد نزل علیكم فى الكتاب ان اذا سمعتم آیات الله یكفربها و یستهزا بها فلا تقعدوا معهم حتى یخوضوا فى حدیث غیره ثم استثنى موضع النسیان فقال و اما ینسینك الشیطان فلا تقعد بعد الذكرى مع القوم الظالمین و قال فبشر عباد الذین یستمعون القول فیتبعون احسنه اولئك الذین هذا هم الله و اولئك هم اولوا الالباب و قال تعالى قد افلح المومنون الذین هم فى صلاتهم خاشعون و الذین هم عن اللغو معرضون و الذین هم للزكاه فاعلون و قال و اذا سمعوا اللغو اعرضوا عنه و قال و اذا مروا باللغو مروا كراما فهذا ما فرض ‍ الله على السمع من الایمان ان لایصغى الى ما لایحل له و هو عمله و هو من الایمان و فرض على البصر ان لاینظر الى ما حرم الله علیه و ان یعرض عما نهى الله عنه مما لایحل له و هو عمله و هو من الایمان فقال تبارك و تعالى : (قل للمومنین یغضوا من ابصارهم و یحفظوا فروجهم ) ان ینظروا الى عوارتهم و ان ینظر المرء الى فرج اخیه و یحفظ فرجه ان ینشر الیه و قال : (قل للمومنات یغضضن من ابصارهن و یحفظن فروجهن ) من ان تنظر احدا هن الى فرج اختها و تحفظ فرجها من ان ینظر الیها و قال : كل شى ء فى القرآن من حفظ الفرج فهو من الزنا الا هذه الآیه فانها من النظر ثم نظم ما فرض على القلب و البصر و اللسان فى آیه اخرى فقال : (و ما كنتم تستترون ان یشهد علیكم سمعكم و لا ابصاركم و لاجلودكم ) یعنى بالجلود الفروج و الافخاذ و قال : (و لا تقف ما لیس لك به علم ان السمع و البصر و الفواد كل اولئك كان عنه مسولا) فهذا ما فرض الله على العینین من غض البصر و هو عملهما و هو من الایماان و فرض على الیدین ان لا یبطش بهما الى ما حرم الله و ان یبطش بهما الى ما امر الله عزوجل و فرض علیهما من الصدقه و صله الرحم و الجهاد فى السبیل الله و الطهور للصلوات فقال تعالى : (یا ایها الذین آمنوا اذا قمتم الى الصلاه فاغسلوا وجوهكم و ایدیكم الى المرافق و امسحوا بروسكم و ارجلكم الى الكعبین ) و قال : (فاذا لقیتم الذین كفروا فضرب الرقاب حتى اذا اثخنتموهم فشدوا الوثاق فاما منا بعد و اما فداء حتى تضع الحرب اورازها) فهذا ما فرض الله على الیدین لان الضرب من علاجهما و فرض على الرجلین ان لایمشى بهما الیه شى ء من معاصى الله و فرض ‍ علیهما المشى الى ما یرضى الله عزوجل فقال : (و لا تمش فى الارض مرحا انك لن تخرق الارض و لن تبلغ الجبال طولا) و قال : (و اقصد فى مشیك و اعضض من صوتك ان انكر الاصوات لصوت الحمیر) و قال فیما شهدت به الایدى و الارجل على انفسها و على اربابها من تضیعها لما امر الله به و فرضه علیها: (الیوم نختم على افواههم و تكلمنا ایدیهم و تشهد ارجلهم بما كانوا یكسبون ) فهذا ایضا مما فرض الله على الیدین و على الرجلین و هو عملها و هو من الایمان و فرض على الوجه الجسود له باللیل و النهار فى مواقیت الصلاه فقال : (یا ایها الذین آمنوا اركعوا و اسجدوا و اعبدوا ربكم و افعلوا الخیر لعلكم تفلحون ) فهذه فریضه جامعه على الوجه و الیدین و الرجلین و قال فى موضع آخر: (و ان المساجد لله فلا تدعوا مع الله احدا) الى ان قال : فمن لقى الله حافظا لجوارحه موفیا كل جارحه من جوارحه ما فرض الله علیها لقى الله عزوجل مستكملا لایمانه و هو من اهل الجنه و من خان فى شى ء منها او تعدى مما امر الله عزوجل فیها لقى الله ناقص الایمان - الى ان قال : - و بتمام الایمان دخل المومنون الجنه و بالنقصان دخل المفرطون النار.
ترجمه :
11 - از امام صادق علیه السلام در حدیثى طولانى روایت است كه فرمود: خداوند ایمان را بر تمامى اعضاى فرزند آدم واجب ساخت و آن را بر اعضاى او تقسیم و در تمامى آنها پخش نمود. پس هیچ عضوى از اعضاى وى نیست جز اینكه ایمانى بر عهده او نهاده شده كه آن ایمان غیر از ایمانى است كه بر عهده عضو دیگر قرار داده شده است . - سخن امام علیه السلام ادامه دارد تا آنجا كه مى فرماید: اما آن ایمانى كه بر قلب واجب گشته ، اقرا نمودن و معرفت یافتن و پیمان بستن و خوشنودى و تسلیم در برابر اینكه هیچ معبودى جز الله نیست او یگانه است و شریكى ندارد معبودى یكتا كه مصاحب و فرزندى ندارد و اینكه محمد صلى الله علیه و آله بنده و فرستاده اوست ، و اقرار نمودن به هر پیامبرى با كتابى از جانب خداوند آمده است و این همان اقرار و معرفتى است كه خداوند بر قلب واجب ساخته است و عمل قلب همین است و گفتار خداوند عزوجل كه كافران را كاذب مى شمرد (مگر كسى كه به زور و اجبار اظهار كفر نموده در حالى كه دلش به ایمان آرمیده است ) ⁽¹⁾ ناظر به همین معنا است .
و فرمود: (هان آگاه باشید كه دلها با یاد خدا آرام مى گیرد) ⁽²⁾ و فرمود: (اى پیامبر! اندوهناك مباش از آنانى كه دهانهاشان اظهار ایمان مى كند ولى دلهاشان ایمان نیاورده است ) ⁽³⁾ و فرمود: (اگر آنچه را كه در درونتان است آشكار یا پنهان كنید مى بخشاید و هر كه را بخواهد عذاب مى كند) ⁽⁴⁾ پس این همان اعتراف و معرفتى به منزله سر ایمان است . و خداوند بر زبان ، گفتن و اقرار نمودن به ایمانى را كه قلب نیكى را بر آن پیمان بسته است را واجب نمود، خداوند تبارك و تعالى گوید: (و به مردمان نیكى را بگویید) ⁽⁵⁾ و فرمود: (بگویید ایمان آوردیم به آنكه بر ما و شما فرستاده شد و معبود ما و شما یكى است و ما مطیع فرمانبر او هستیم ) ⁽⁶⁾ پس این گفتن و اقرار نمودن همان چیزى است كه خداوند بر زبان واجب ساخته است و عمل زبان همین است . و خداوند بر گوش واجب ساخت كه از گوش فرا دادن به چیزى كه خداوند آن را حرام نموده است دورى كند و از شنیدن آنچه كه شنیدنش بر او حلال نیست و مورد نهى خداوند عزوجل است خوددارى نماید و به آنچه كه شنیدنش خداى را خشمگین مى كند گوش مسپارد خداى عزوجل در این باره فرموده است : (و به تحقیق در كتاب بر شما چنین فرستاد كه هرگاه شنیدید كه به آیات خدا كفر ورزیده مى شود و آیات الهى به استهزا گرفته مى شود پس با آن كافران منشینید تا اینكه به سخن دیگرى بپردازند.) ⁽⁷⁾ سپس موردى را كه مومن از روى فراموشى در چنین مجلسى نشسته است را استثنا نموده و فرمود: (و اگر شیطان فراموشت ساخت ، پس از یاد آمدنت با چنین گروه ستمكارى منشین ) ⁽⁸⁾ و فرمود: (پس بشارت ده بندگان مرا آنانى كه به سخن گوش ‍ فرا مى دهند و از سخن نیكوتر پیروى مى كنند، اینان كسانى هستند كه خداوند آنان را هدایت فرموده و اینان همان خردمندانند) ⁽⁹⁾ و فرمود: (به حقیقت كه مومنان رستگارند همانها كه در ننمازشان فروتن و همواره از گفتار و كردار بیهوده گریزانند و زكات مال خویش را مى پردازند) ⁽¹⁰⁾ و فرمود: (آنان هرگاه بیهوده اى را بشنوند از آن دورى مى گزینند) ⁽¹¹⁾ و فرمود: (و هرگاه بر بیهوده اى گذر كنند از كنار آن كریمانه مى گذرند) ⁽¹²⁾ پس این همان ایمانى است كه خداوند بر گوش واجب ساخته است كه به آنچه كه بر او حلال نیست گوش ندهد و عمل گوش همین است و این از ایمان است .
و بر چشم واجب ساخت كه به آنچه كه خداوند بر او حرام نموده نظر نكند و از دیدن آنچه كه دیدنش مورد نهى الهى است خوددارى كند و عمل چشم این است و این از ایمان است .
خداوند تبارك و تعالى فرمود: (اى پیامبر! به مومنین بگو كه دیدگانشان را از دیدن حرام فرو بندند و عورتهایشان را حفظ كنند) ⁽¹³⁾ یعنى دیدگان خود را از دیدن عورتهاى دیگران حفظ كند و به عورت برادر خود نظر نكند و عورت خود را نیز از دید دیگران محفوظ دارد. و فرمود: (به زنان مومن بگو دیدگان خود را از دیدن حرام بربندند و عورتهایشان را حفظ كنند) ⁽¹⁴⁾ یعنى دیدگان خود را نگه دارند از اینكه یكى به عورت دیگرى نظر كند و عورت خود را از تیررس دید دیگران دور نگه دارد.
راوى گوید: حضرت فرمود: هر جایى كه در قرآن كریم سخن از حفظ نمودن عورت آمده است مراد حفظ نمودن عورت از زنا است مگر این آیه كه مراد حفظ نمودن از نظر است ، سپس آنچه را كه خداوند بر قلب و دیده و زبان واجب نموده در آیه دیگرى به رشته كشیده است و فرموده : (نمى توانید نهان دارید شهادتى را كه گوشهایتان و دیدگانتان و پوستهایتان بر علیه شما مى دهند) ⁽¹⁵⁾ مراد از جلود (پوستها) در این آیه ، عورتها و رانهاست . و فرمود: (از آنچه كه به آن علم و آگاهى ندارى پیروى مكن زیرا از هر یك از گوش و دیده و دل پرسیده مى شود) ⁽¹⁶⁾ این آن چیزى است كه خداوند بر چشمان واجب ساخته كه این فرو بستن چشم از حرام ، عمل چشم است و این از ایمان است . و خداوند بر دو دست واجب ساخت كه آدمى با دو دست خود به سوى حرام روى نیاورد و به وسیله آن دو در به جاى آوردن دستور الهى بكوشد كه خداوند بر آن دو امورى را واجب ساخته است از قبیل پرداخت صدقه و ارتباط با خویشاوندان و جهاد در راه خدا و تهیه و استعمال طهور براى نمازها، پس فرمود: (اى ایمان آورندگان هرگاه براى نماز بپاخاستید رویها و دستهایتان را تا مرفقها بشویید و مسح بر سر بكشید و پایهایتان را تا بر آمدگى روى پا مسح كنید) ⁽¹⁷⁾ و فرمود: (پس هرگاه در میدان كار زار با كافران روبرو شدید گردنهایشان را بزنید تا آنگاه كه زمین گیرشان سازید آنگاه بندهاى اسیرانشان را محكم ببندید پس در برابر آزادى آنان یا منتى بر آنان مى نهید و یا فدیه از ایشان مى ستانید تا زمانى كه جنگ بارهاى خود را بر زمین نهد) ⁽¹⁸⁾ این آن چیزى است كه خداوند بر دو دست واجب نموده زیرا زدن كار دستهاست . و خداوند بر دو پا واجب ساخت كه به وسیله آن دو به سوى هیچ یك از معاصى نشتابى و واجب كرد كه به سوى آنچه كه مورد رضایت الهى است گام بردارى پس فرمود: (بر روى زمین خرامان و با تكبر گام برندار زیرا تو هرگز نمى توانى زمین را بشكافى و در بلندى به كوهها نخواهى رسید) ⁽¹⁹⁾ و فرمود: (و در راه رفتنت میانه رو باش و آوازت را فروكش كه ناخوش ترین آوازها آواز خران است ) ⁽²⁰⁾ و درباره شهادت دادن دستها و پاها بر علیه خود و صاحب خود كه چگونه دستور الهى و واجبات او را ضایع كرده اند فرمود: (امروز بر دهانهاشان مهر مى نهیم و دستان آنها با ما سخن گویند و پایهاشان به آنچه كه كسب كرده اند گواهى دهند) ⁽²¹⁾ پس آنچه كه گفته شد چیزهایى است كه خداوند بر دستها و پاها واجب ساخته و عمل دست و پا همین است و آن از ایمان است . و خداوند بر چهره واجب ساخت كه در شب و روز در هنگامه نماز براى او به خاك افتد پس فرمود: (اى ایمان آورندگان ركوع كنید و سجده كنید و پروردگارتان را عبادت كنید و كار خیر انجام دهید باشدكه به رستگارى برسید) ⁽²²⁾
اینها كه گفته شد واجبات چهره ودستان و پاهاست و خداوند در جاى دیگرى فرموده است كه : (سجده گاهها از آن خداست پس با او كسى دیگرى را نخوانید) ⁽²³⁾
راوى مى گوید: حضرت در ادامه فرمود: پس كسى كه خداوند را در حالتى ملاقات كند كه اعضاى خود را حفظ نموده و به واجبات الهى در مورد هر عضوى از اعضایش وفا كرده خداوند عزوجل را با ایمان كامل ملاقات كرده است و او اهل بهشت است اما كسى كه در مورد واجبى از واجبات خیانت كرده یا از دستور الهى سرباز زده خداوند را با ایمان ناقص دیدار خواهد كرد. و بدانید كه مومنان ، با ایمان كامل به بهشت داخل مى شوند و كسانى كه در انجام واجبات كوتاهى نموده اند با ایمان ناقص به دوزخ وارد مى گردند.
حدیث :
12 - عن الحسن بن هارون قال قال لى ابو عبدالله علیه السلام : ان السمع و البصر و الفواد كل اولئك كان عنه مسولا قال یسال السمع عما سمع و البصر عما نظر الیه و الفواد عما عقد علیه .
ترجمه :
12 - حسن به هارون گوید: امام صادق علیه السلام به من فرمود: اینكه خداوند فرموده است : (همانا از گوش و چشم و دل سوال مى شود) ⁽²⁴⁾ یعنى از گوش درباره آنچه كه شنیده است و از چشم درباره آنچه كه دیده است و از دل در مورد ایمانى كه بر آن پیمان بسته است پرسیده مى شود.
حدیث :
13 - عن ابى عبدالله علیه السلام فى حدیث قال : الایمان لایكون الا بعمل و العمل منه و لایثبت الایمان الا بعمل .
ترجمه :
13 - امام صادق علیه السلام فرمود: ایمان نمى باشد مگر همراه با عمل و عمل نیز برخاسته از ایمان است و ایمان فقط با عمل ثابت مى شود.
حدیث :
14 - عن ابى عبدالله علیه السلام فى حدیث قال : من اقر بدین الله فهو مسلم و من عمل بما امر الله به فهو مومن .
ترجمه :
14 - امام صادق علیه السلام فرمود: كسى كه به دین خداوند اقرار و اعتراف كند مسلمان است و كسى كه به آنچه كه خداوند به آن امر نموده است عمل كند مومن است .
حدیث :
15 - ابى بصیر، عن ابى جعفر علیه السلام فى حدیث انه قال له : ان حیثمه اخبرنا انه سالك عن الایمان فقلت : الایمان بالله و التصدیق بكتاب الله و ان لا یعصى الله فقال : صدق حیثمه .
ترجمه :
15 - ابى بصیر گوید: به امام باقر علیه السلام عرض كردم : خیثمه به ما خبر داد كه از شما درباره ایمان پرسیده است و شما پاسخ داده اید كه : ایمان عبارت است از: اعتقاد به خدا و تصدیق نمودن به كتاب خدا و نافرمانى نكردن خدا، حضرت فرمود: آرى خیثمه درست گفته است .
حدیث :
16 - عن جمیل بن دراج قال : سالت ابا عبدالله علیه السلام عن الایمان فقال : شهاده ان لا اله الا الله و ان محمدا رسول الله صلى الله علیه و آله . قال : قلت : الیس هذا عمل قال : بلى قلت : فالعمل من الایمان قال : لا یثبت له الایمان الا بالعمل و العمل منه .
ترجمه :
16 - جمیل بن دراج گوید: از امام صادق علیه السلام درباره ایمان پرسیدم حضرت فرمود: ایمان عبارت است از گواهى داده به اینكه هیچ معبودى جز خدا نیست و اینكه محمد صلى الله علیه و آله فرستاده اوست . جمیل گوید: عرض كردم : آیا این گواهى دادن ، عمل شمرده مى شود؟ حضرت فرمود: آرى ، دوباره عرض كردم : پس عمل از ایمان است ؟ حضرت فرمود: ایمان جز به وسیله عمل براى شخص ثابت نمى گردد و عمل نیز برخاسته از ایمان است .
حدیث :
18 - عن على بن الحسین علیه السلام : قال لیس لك ان تتكلم بما شئت لان الله یقول : (و لا تقف ما لیس لك به علم ) و لیس لك ان تسمع ما شئت لان الله عزوجل یقول : (ان السمع و البصر و الفواد كل اولئك كان عنه مسولا)
ترجمه :
18 - از امام سجاد علیه السلام روایت است كه فرمود: بر تو روا نیست كه هر آنچه خواهى بگویى زیرا خداوند مى فرماید: (از آنچه كه به آن علم ندارى پیروى مكن ) ⁽⁴⁷⁾ و بر تو روا نیست كه هر آنچه خواهى بشنوى زیرا خداى عزوجل مى فرماید: (همانا گوش و چشم و دل همه مورد پرسش ‍ واقع خواهند شد) ⁽⁴⁸⁾

علائم حتمی ظهور

---

ظهور حضرت ولی عصر روحی و ارواحنا لتراب مقدمه الفدا٬ دارای نشانه هایی است که برخی از این نشانه ها نشانه های حتمی ظهور هستند که با رخ دادن آن ها ظهور نیز قطعا اتفاق خواهد افتاد.

این نشانه ها همگی در سالی رخ می دهد که ظهور امام زمان(عج) در محرم سال بعد آن اتفاق می افتد.در ذیل تنها به عنوان این نشانه های حتمی اشاره می کنم و توضیح در مورد آن ها را به روزهای بعد موکول می نمایم.

این حوادث به ترتیب وقوع عبارتند از:

۱)شورش سفیانی (ماه رجب)

۲)قیام یمانی (ماه رجب)

۳)صیحه آسمانی (ماه رمضان)

۴)شهادت نفس زکیه (ماه ذیحجه)

۵)فرورفتن در بیابان (ماه محرم) 

***فضیلت انتظار فرج***

---

همانطور كه پیش از این اشاره شد در دوره غیبت امام زمان‏علیه السلام  مشكلات و پیشامدهاى سختى بوقوع مى‏پیوندد به گونه‏اى كه اعتقادات بسیارى از مردم در نتیجه این امور متزلزل مى‏شود. جهت جلوگیرى از دچار شدن به این قبیل خطرات، هشدارهاى زیادى توأم با روشنگریهاى لازم در رهنمودهاى اهلبیت ‏علیهم السّلام  داده شده است كه به دو نمونه از آنچه در این زمینه در مجموعه روایات على بن ابیطالب‏علیه السلام  وارد شده است اشاره مى‏گردد.

  ) عن محمد بن مسلم عن ابى عبداللَّه‏علیه السلام  قال: ...قال على‏علیه السلام : ...انتظروا الفرج و لا تیأسوا من روح اللَّه، فانّ احبَّ الاعمال الى اللَّه عزّوجلّ انتظار الفرج... و المنتظر لأمرنا كالمُتَشَحِّطِ بدمه فى سبیل اللَّه. (

محمد بن مسلم از امام صادق‏علیه السلام  نقل مى‏كند كه آن حضرت از پدران بزرگوارش و آنها از على‏علیه السلام  روایت كردند كه على‏بن ابیطالب‏علیه السلام  فرمودند: منتظر فرج  [امام زمان‏علیه السلام] باشید و از عنایت و توجهات خداوند ناامید نشوید. همانا محبوب‏ترین كارها در نزد خداوند عزّوجلّ انتظار فرج [امام زمان‏علیه السلام ] است.

آنگاه در ادامه بیان فضیلت انتظار فرمودند:

كسى كه منتظر امر ما (فرج امام زمان‏علیه السلام ) باشد، مانند رزمنده‏اى است كه در راه خداوند به خون خود آغشته شده باشد (اجر و پاداش شهید را دارد).

- قال زیدبن صوحان العبدى: یا امیرالمؤمنین! أى الاعمال احبّ الى اللّه عزّوجلّ؟ قال‏علیه السلام : انتظار الفرج من اعظم الفرج.

زیدبن صوحان عبدى گفت: یا امیرالمؤمنین! كدامیك از اعمال در نزد پروردگار عالم محبوب‏تر است؟ حضرت فرمودند: انتظار فرج.